Συνεδρία 66: Σβήνοντας τη Φωτιά

Καθυστέρησα λίγο να γράψω τη συνέχεια του προηγούμενου κειμένου που υποσχέθηκα διότι ήθελα να παρακολουθήσω το τι λένε πλέον οι εκπρόσωποι Συντηρητικών, Εργατικών και Φιλελευθέρων στην Αγγλία για τις αρμοδιότητες που πρέπει να παραχωρηθούν στη Σκωτία. Το πολιτικό παιχνίδι πλέον θυμίζει και μοιάζει με προεκλογική περίοδο με τη Σκωτία στο φόντο και τη Βρετανία στο προσκήνιο. Τίποτα καινούριο δηλαδή, αλλά το κυβερνητικό στρατόπεδο παρουσιάζεται εξαιρετικά διχασμένο.

Στους κυβερνώντες συντηρητικούς την αρχική ανακούφιση ότι δεν έγιναν οι πρώτη κυβέρνηση μετά από 50 χρόνια που χάνει εδάφη, πόσο μάλλον η κυβέρνηση που θα έχανε κύρια εδάφη και όχι αποικιακά, τη διαδέχτηκε σκεπτικισμός. Η υπόσχεση που δόθηκε στους Σκωτσέζους ήταν για περισσότερες εξουσίες σε θέματα φορολογίας, υγείας και επιδομάτων. Επίσης θα διατηρούνταν η συμφωνία Barnett που δίνει περισσότερα χρήματα στη Σκωτία από τον προϋπολογισμό από το 8% της οικονομίας που εκπροσωπεί. Όμως ο Cameron έχει πολλά προβλήματα. Στο λόγο που εκφώνησε μετά το «Όχι» των Σκωτσέζων έξω από την πρωθυπουργική κατοικία συνέδεσε τις παραχωρήσεις προς τους Σκωτσέζους με μια γενικότερη αλλαγή διοίκησης της Βρετανίας. Θα έλεγε συνταγματική, αλλά η Βρετανία έχει άγραφο/εθιμικό σύνταγμα, οπότε αυτό δεν υφίσταται.

Το βασικότερο πρόβλημα του Cameron είναι το κόμμα του. Οι συντηρητικοί βουλευτές δε βλέπουν με καλό μάτι την παραχώρηση εξουσιών στο Holyrood καθότι οι Tories είναι παραδοσιακά φανατικά υπέρ της συγκέντρωσης εξουσιών στο Λονδίνο. Αρκετοί Tories βουλευτές απειλούν όχι μόνο ότι θα καταψηφίσουν το νομοσχέδιο παραχώρησης εξουσιών, αλλά ότι θα φύγουν από το κόμμα και θα πάνε στο Ukip. Αυτό με τη σειρά του ασκεί τρομακτικές εκλογικές πιέσεις στους συντηρητικούς. Το ζήτημα της Σκωτίας το ενίσχυσε και η αιμορραγία των συντηρητικών προς το Ukip τόσο σε ψηφοφόρους, όσο και σε στελέχη δεν έχει τελειωμό.

Το έτερο κυβερνητικό κόμμα οι φιλελεύθεροι του Nick Clegg ξέρουν πολύ καλά τι σημαίνει εκλογικά να μην τηρείς τις υποσχέσεις σου στη Βρετανία. Η βασική υπόσχεση τους πριν τις προηγούμενες εθνικές εκλογές ήταν το βέτο που θα έβαζαν στην αύξηση των διδάκτρων στα πανεπιστήμια. Δεν το τήρησαν και από τότε σε κάθε εκλογική αναμέτρηση βουτάνε πιο χαμηλά, με κίνδυνο πλέον να μην μπουν καν στην επόμενη βουλή το 2015. Οι φιλελεύθεροι θεωρούν ότι αν οι συντηρητικοί και το Ukip μπουν σε πλειστηριασμό παροχών ή μη παροχών θα καταστραφεί αυτό που προσπαθούσαν τόσο καιρό να διατηρήσουν υποστηρίζοντας το «Όχι», το Union.

Οι εργατικοί θεωρητικά βρίσκονται σε καλύτερη μοίρα. Έτσι κι αλλιώς το πρόγραμμά τους υποστηρίζει την ανάσχεση των ιδιωτικοποιήσεων στο σύστημα υγείας και προτείνουν ένα νέο πιο κλιμακωτό σύστημα φορολόγησης. Όμως η παραχώρηση περισσότερων εξουσιών σε Σκωτία και Ουαλία που προτείνουν αφήνει έξω τους Βόρειο-Ιρλανδούς. Επίσης η αποκέντρωση εξουσιών αν δε συνοδευτεί με μιαν άλλη προσέγγιση στη γενικότερη διοίκηση της Βρετανίας θα οδηγήσει σε διοικητικό αδιέξοδο. Η Βρετανία αυτή τη στιγμή είναι ένα κεντροποιημένο κράτος. Αυτό που προτείνουν οι εργατικοί τη στρέφει προς την ομοσπονδιοποίηση, πράγμα που σημαίνει ότι θα χρειαστεί γενικότερη αναθεώρηση των πολιτικών και των δομών της Βρετανικής διοίκησης και του καταμερισμού των εξουσιών.

Σε κάθε περίσταση οι οποιεσδήποτε αλλαγές θα αργήσουν να έρθουν. Βάση του βρετανικού δικαίου μετά το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος το Whitehall θα πρέπει να συντάξει όλες τις υποσχέσεις που έκανε προς τη Σκωτία σε σχέδιο νόμου και να τις υπερψηφίσει. Οφείλει να βγάλει και ένα χρονοδιάγραμμα για την εφαρμογή τους. Αυτό πρέπει να γίνει μετά από εκλογές οπότε είναι αναγκαίο να γίνουν οι εθνικές εκλογές στη Βρετανία το 2015 πρώτα. Έτσι οι εξουσίες στη Σκωτία θα παραχωρηθούν το νωρίτερο το 2016 που είναι η χρονιά στην οποία θα γίνουν τοπικές εκλογές εκεί. Ουσιαστικά δύο νέες κυβερνήσεις θα διαπραγματευτούν και θα εφαρμόσουν τις υποσχέσεις των προηγούμενων.

Τελικώς έτσι όπως πάνε τα πράγματα η πιο ζημιωμένη πλευρά είναι οι Άγγλοι. Το Λονδίνο προτείνει αυτοβούλως να χάνει εξουσίες και χρήματα. Σε δύο-τρία χρόνια τα βρετανικά κόμματα με τις προτάσεις τους για το Union, θα τρέχουν να το σώσουν σβήνοντας τη φωτιά που άναψαν.

Συνεδρία 65: Ο Βασιλιάς των Highlands

Έγινε το δημοψήφισμα στη Σκωτία για την ανεξαρτησία και το «Όχι» κέρδισε με την πολύ μεγάλη διαφορά των 10 μονάδων. Τώρα που τελείωσε η ιστορία καλό είναι να πούμε μερικά γενικά πράγματα και να δώσουμε κάποιες παρατηρήσεις πάνω στο θέμα. Ξεκαθαρίζω ότι ζω στο Λονδίνο, οπότε δεν έχω πλήρη εποπτεία για το τι ακριβώς συνέβαινε στη Σκωτία. Παρόλο που πήγα δύο φορές εκεί το τελευταίο εξάμηνο, είναι πάντα τελείως διαφορετικό να ζεις εκεί και να αφουγκράζεσαι καθημερινά τον παλμό του κόσμου.

Ξεκινώντας από το στρατόπεδο του «Ναι», να πω αρχικά ότι η ήττα ναι μεν ήταν μεγάλη, αλλά σε καμία περίπτωση ολοκληρωτική. Όπως θα λέγαμε και στη στρατηγική ήταν μια relative defeat. Και αυτό διότι με εκείνη τη δημοσκόπηση που έφερε το «Ναι» μπροστά δέκα μέρες πριν την ψηφοφορία το Holyrood πήρε από το Λονδίνο μιαν ισχυρή δέσμευση για παραχώρηση περισσότερων εξουσιών προς αυτό. Εντούτοις οι 10 μονάδες δεν μπορούν να χωνευτούν εύκολα. Αυτό δε σημαίνει ότι είναι και τελείως αδικαιολόγητες. Το στρατόπεδο του «Ναι» είχε τρία βασικά επιχειρήματα: 1) Μπορούμε να ζήσουμε από το πετρέλαιο που τώρα το εκμεταλλεύεται το Westminster, 2) Με αυτά τα χρήματα θα χαράξουμε τη δική μας δημοσιονομική πολιτική και 3) Δε θα εξαρτόμαστε από το Λονδίνο στον προϋπολογισμό που θέτει σε κίνδυνο τις δωρεάν παροχές σε εκπαίδευση και υγεία.

Από την άλλη πλευρά το στρατόπεδο του «‘Οχι» βρισκόταν σε ραστώνη μέχρι πριν δέκα μέρες. Καταρχάς το ίδιο το σύνθημά του, better together, ήταν λίγο χαζό όπως πολύ εύστοχα παρατήρησε ο John Oliver. Όμως υπήρχαν και εδώ δύο ισχυρά επιχειρήματα: 1) Το νομισματικό. Η Σκωτία ήθελε να κρατήσει τη λίρα και αυτή η απόφαση περνούσε από τα χέρια της Τράπεζας της Αγγλίας και 2) Το ζήτημα της διεθνούς εκπροσώπησης & συμμετοχής στους διεθνής οργανισμούς. Η Αγγλία είχε ξεκαθαρίσει ότι δε θα προέβαλε βέτο στην ένταξη μιας ανεξάρτητης Σκωτίας στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ, αλλά δεν μπορούσε να εγγυηθεί ότι άλλες χώρες δε θα το έκαναν.

Κάποια τελευταία στοιχεία πριν την κριτική. Στις μικρές ηλικίες επικράτησε το «Ναι». Ειδικά στο γκρουπ 16-17 έπιασε 71%. Αντίθετα στις μεγάλες ηλικίες επικράτησε το «Όχι». Δύο από τρία μεγαλύτερα αστικά κέντρα το Dundee και η Γλασκώβη είπαν «Ναι». Αντίθετα, το Εδιμβούργο και όλη σχεδόν η επαρχία είπε «Όχι». Δεν υπάρχουν ακόμα στοιχεία για τον καταμερισμό βάση μορφωτικού επιπέδου που θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμα. Επίσης, ο ιδιωτικός τομέας, και κυρίως ο χρηματοπιστωτικός ήταν ξεκάθαρα υπέρ του «Όχι». Πολλές εταιρίες και τράπεζες απείλησαν ανοιχτά ότι θα μεταφέρουν τα κεντρικά τους από το Εδιμβούργο σε Αγγλικό έδαφος σε περίπτωση «Ναι».

Η άποψή μου είναι ότι το «Ναι» τελικά έχασε με τόση άνεση διότι δεν μπόρεσε να πείσει για τα τρία βασικά προβλήματα της στρατηγικής ανεξαρτητοποίησης που είχε χαράξει. Στήριξαν πολύ μεγάλο ποσοστό της δημοσιονομικής πολιτικής στα έσοδα από το πετρέλαιο. Όταν βγήκαν στη δημοσιότητα ακαδημαϊκές έρευνες από πανεπιστήμια τόσο της Σκωτίας, όσο και της Αγγλίας και των ΗΠΑ που έδειξαν ότι τα αποθέματα είναι μικρότερα από όσα λέει το SNP και ότι το προσδόκιμο εξόρυξης δεν πάει στο 2050, αλλά στο 2030, 2035 βαριά, το στρατόπεδο του «Ναι» απάντησε ότι λένε ψέματα. Όχι ιδιαίτερα πειστικό.

Επίσης, όσον αφορά το νόμισμα, το SNP έλεγε «it is not a British pound, it is a Scottish pound”. Yeah right. Τα αποθεματικά και το νομισματοκοπείο ανήκουν στην Τράπεζα της Αγγλίας. Η Σκωτία αντιπροσωπεύει το 8% περίπου της Βρετανικής οικονομίας. Πέρα από το γεγονός ότι χρειαζόταν συγκατάθεση της Τράπεζας της Αγγλίας και του Westminster για να συνδεθεί μια ανεξάρτητη Σκωτία με το Βρετανικό νόμισμα, υπήρχε και το ζήτημα των αποθεματικών. Ο Salmond ζήτησε από την Τράπεζα της Αγγλίας το 8% των αποθεματικών της, αυτή απάντησε όχι και η αντίδραση των Σκωτσέζων ήταν, τότε δεν αγοράζουμε και τίποτα από το £1,3 τρις δημόσιο χρέος της Βρετανίας. Η κουβέντα έμεινε εκεί, αλλά το πρόβλημα παρέμενε. Το παράδειγμα της ζώνης του Ευρώ ή τα παλαιότερα παραδείγματα του Μεξικού, της Αργεντινής ή της Ταϋλάνδης θα έπρεπε να είναι διδακτικά. Οικονομίες διαφορετικών ταχυτήτων όταν ενώνονται οικονομικά χωρίς να έχουν ενωθεί πολιτικά δημιουργούν τέτοιο χάσμα που οδηγούν το μικρότερο σταδιακά στην καταστροφή. Η Σκωτία ήθελε να παίξει αυτό το παιχνίδι, που αποδεδειγμένα δεν κερδίζεται. Αν είχε άλλο πλάνο το συζητούσαμε, αλλά οι ηγέτες του SNP ήταν ξεκάθαροι ότι θα παίξουν στο παγκοσμιοποιημένο σύστημα της ελεύθερης αγοράς.

Εδώ πάμε στο τρίτο πρόβλημα. Υποθέτουμε ότι δε διατηρούσαν τελικά τη λίρα ως νόμισμα και έφτιαχναν μια Σκωτσέζικη λίρα. Ας πούμε ότι έπαιρναν και το 8% των αποθεματικών που δικαιούνται μαζί με το 8% του δημοσίου χρέους. Έχουν συμφωνήσει ότι θα μπουν στην ανοιχτή οικονομία. Θα χρειαζόντουσαν να εκδώσουν ομόλογα για να καλύψουν τρέχουσες ανάγκες μέχρι τα πρώτα έσοδα από το πετρέλαιο να μπουν στα κρατικά ταμεία. Με τόσα λίγα αποθεματικά, η Σκωτία θα ήταν έρμαιο των κερδοσκόπων. Όταν τα hedge funds κατάφεραν να υποτιμήσουν τη Βρετανική λίρα 30%, το Μεξικανικό peso 50% και το νόμισμα της Ταϋλάνδης 75%, τα δύο τελευταία σε μία μέρα, σκεφτείτε πόσα δις θα έχανε η Σκωτία αν οι αγορές πίστευαν ότι η ισοτιμία δεν ήταν η σωστή. Τη μέρα που δημοσιεύτηκε η δημοσκόπηση που έδινε μπροστά το «Ναι» η εκροές κεφαλαίων έφτασαν τα £2 δις σε 12 ώρες. Αν θέλεις να παίξεις σε αυτό το σύστημα, έχεις και αυτούς του κινδύνους.

Το «Όχι» από την άλλη μπορεί να κέρδισε, αλλά έκανε μεγάλες παραχωρήσεις για μεταφορά εξουσιών στο Εδιμβούργο. Χρησιμοποίησαν μάλιστα το παράδειγμα του Québec. Αυτό είναι εξαιρετικά πιθανό να δημιουργήσει αλυσιδωτή αντίδραση στα άλλα δύο μέλη του Union. Ειδικά οι Βόρειο-Ιρλανδοί είναι απίθανο να μη ζητήσουν τις εξουσίες που θα πάρουν οι Σκωτσέζοι από το Λονδίνο. Αλλά αυτήν την κουβέντα θα την ανοίξω πιο αναλυτικά το Σ/Κ στο επόμενο Post.

Τέλος, για τους νέους που ψήφισαν ναι έχω μια παρατήρηση. Επειδή παρακολούθησα το debate με τα παιδιά που έγινε τη Δευτέρα 15/09, το 80% των ερωτήσεων επικεντρώθηκε στο τι θα γίνει με τα δίδακτρα. Τα παιδιά φοβόντουσαν ότι θα χρειαστεί να πληρώσουν δίδακτρα στα πανεπιστήμια και στα κολέγια αν συνεχίσουν να είναι μέλη της Μεγάλης Βρετανίας όπως οι Άγγλοι συνομήλικοί τους. 

Η Σκωτία έχει ανεξάρτητη πολιτική ήδη στην εκπαίδευση και την υγεία και οι προϋπολογισμοί λιτότητας θέτουν αυτές τις παροχές εν αμφιβόλω. Διαφωνώ με όσους λένε ότι τα παιδιά ψήφιζαν σε ένα τόσο σοβαρό θέμα όπως θα ψήφιζαν σε ένα reality. Προέβαλαν τη δική τους ανησυχία. Μπορείς να το πεις εγωιστικό, αλλά όχι ανάλαφρο. Στην τελική, πόσο χειρότερο είναι αυτό από τον παραγωγό ουϊσκιού στα βουνά που ήθελε το Union για να πουλάει το προϊόν του στους Άγγλους, αλλά παράλληλα να νιώθει ο βασιλιάς των Highlands?

Συνεδρία 64: Ευλογητώς Συ το Όνομά Σου

Διάβαζα πρόσφατα μία έρευνα για τη θανατική ποινή στις ΗΠΑ και στον κόσμο γενικά και είπα να το συνδυάσω με το προηγούμενο post που αναφερόταν στο ακριβώς ανάποδο ζήτημα. Βασικά η σύνδεση δεν είναι τόσο τυχαία. Ειδικά στις ΗΠΑ οι φανατικοί υποστηρικτές της θανατικής ποινής είναι και φανατικοί πολέμιοι των εκτρώσεων. Μπορεί από μόνο του να είναι inception αυτό, αλλά τα στοιχεία κάνουν το όλο σκηνικό πολύ πιο αστείο.

Τα βασικά επιχειρήματα υπέρ της διατήρησης της θανατικής ποινής είναι τρία: 1) αφορά άτομα που δεν έχουν καμία δυνατότητα επανένταξης στην κοινωνία και έχουν διαπράξει ειδεχθή εγκλήματα, 2) κοστίζει λιγότερο από την ισόβια ποινή και 3) είναι το ισχυρότερο παράδειγμα προς αποφυγή (χρησιμοποιούν τη λέξη αποτροπή στα Αγγλικά-deterrence) προς άλλους επίδοξους εγκληματίες. Όλες αυτές οι απόψεις διαψεύδονται όμως από στοιχεία, σε μια χώρα που λειτουργεί αποκλειστικά με facts and figures.

Ξεκινάμε από το πρώτο επιχείρημα. Προφανώς η θανατική ποινή επιδικάζεται μόνο σε περιπτώσεις φόνου εκ προμελέτης, και εκεί πάλι όχι σε όλες τις περιστάσεις. Παρόλα αυτά, οι 35 πολιτείες που διατηρούν τη θανατική ποινή ως επιλογή συνεχίζουν να αποκαλούν τις φυλακές τους «σωφρονιστικά ιδρύματα» και το σύστημα σωφρονιστικό. Το αστείο ξεκινάει κάπου εδώ. Πώς στο κέρατο σωφρονίζεις κάποιον που σκοτώνεις; Αυτό αποκαλείται εκδίκηση και όχι σωφρονισμός. Πέρα από το ιδεολογικό και φιλοσοφικό του πράγματος, υπάρχει και κάτι πρακτικό. Έρευνες από επίσημες αρχές αλλά και τα πέντε κορυφαία πανεπιστήμια των ΗΠΑ έδειξαν ότι το ποσοστό λάθους στις καταδίκες ανέρχεται σε εθνικό επίπεδο στο 4,4% και σε ορισμένες Πολιτείες αγγίζει το 9,5%. Δηλαδή υπάρχει πιθανότητα να σκοτώσει το σύστημα κάποιον αθώο. Εκτός από πιθανότητα, την τελευταία δεκαετία έχουν αποδειχθεί τουλάχιστον τρεις περιπτώσεις που αυτό συνέβη. Ο κυβερνήτης της Alabama που έχει σπάσει κάθε ρεκόρ σε εκτελέσεις θανατοποινιτών, πήγε στο ανώτατο δικαστήριο τρεις περιπτώσεις ψηφοφόρων που δεν είχαν δικαίωμα ψήφου στην Πολιτεία του. Το ποσοστό αυτών των τριών ήταν 0,000012%. Αλλά με το 5,6% λάθους στις καταδίκες δε συγκινήται και δίνει άδειες εκτελέσεις αβέρτα, σα να ήταν cheeseburgers.

Κοστίζει λιγότερο; Θα έπρεπε κανονικά διότι σκοτώνεις μια κι έξω τον κατάδικο και εξοικονομείς τα χρήματα που θα δαπανούσες αν έμενε έγκλειστος ισόβια. Λάθος όμως. Το συνολικό κόστος για τις εκτελέσεις θανατοποινιτών στις ΗΠΑ ο 2013 ανήλθε σε $318 εκατομμύρια. Μελέτη του Princeton έδειξε ότι αν οι θανατοποινίτες έμεναν ισόβια μέσα, με μέσο όρο ηλικίας θανάτου τα 80 χρόνια θα κόστιζαν $239,5 εκατομμύρια. Για να ισοφαριστεί το κόστος εκτέλεσης θα έπρεπε οι θανατοποινίτες να φτάσουν σε μέσο όρο ηλικίας τα 107 χρόνια σε ισόβια κάθειρξη. Η προετοιμασία τόσο γραφειοκρατικά, όσο και ιατρικά για την εκτέλεση είναι μια διαδικασία που κοστίζει πολύ και είναι και το στοιχείο που αποκρύπτεται από τους υπερσυντηρητικούς διότι τους χαλάει το πιο πειστικό τους επιχείρημα.

Όσο για το θέμα της αποτροπής το επιχείρημα είναι αστείο. Τα ποσοστά βαριάς εγκληματικότητας παραμένουν σταθερά ή αυξάνονται τόσο στις ΗΠΑ όσο και στον υπόλοιπο κόσμο. Αντίθετα μειώνονται τα ποσοστά μικρών εγκλημάτων όπως κλοπές. Επίσης υπάρχει μια μεγάλη πτώση της τάξεως του 12,5% σε θύματα από ατυχήματα (τροχαία, οικιακά, εργασιακά), ενώ τα θύματα από αυτοκτονίες ή δολοφονίες αυξάνονται (1,5%, όχι τόσο πολύ). Χειρότερα πάντως γίνεται διότι η προβολή μέσω των ΜΜΕ που παίρνουν οι δίκες για φόνους εκ προμελέτης λένε ερευνητές του τμήματος κοινωνιολογίας του Columbia ότι δημιουργούν πιο εύκολα μιμητές (copy-cats) παρά αποτρέπουν. Σε μια χώρα όπου το να γίνεις διάσημος είναι raison d’être ακόμα και η αρνητική διασημότητα δεν απορρίπτεται.

Αυτό που ξέρουμε στα σίγουρα και με αντικειμενικά στοιχεία λοιπόν είναι ότι η θανατική ποινή α) έχει 4,4% πιθανότητα να εφαρμοστεί σε αθώους, β) κοστίζει περισσότερο από τα ισόβια και γ) δεν αποτρέπει παρόμοιες πράξεις. Παρόλα αυτά, πως η υπερσυντηρητική Αμερική θα αναφωνεί σε κάθε εκτέλεση «Ευλογητώς Συ το Όνομά Σου»;

Συνεδρία 63: Το Ατύχημα της Γέννας

Μια από τις ειδήσεις της βδομάδας που μου έκανε μεγάλη εντύπωση ήταν ότι μία τριαντατριάχρονη στην Indiana των ΗΠΑ κατηγορείται για εμβρυοκτονία και αντιμετωπίζει έξι με είκοσι χρόνια φυλάκισης επειδή... απέβαλε! Είδηση που θα έκανε όλους τους ιεροεξεταστές να δακρύσουν από συγκίνηση σε τέτοιο βαθμό που δε θα άγγιζαν ανήλικο αγοράκι για ένα μήνα. Κοιτώντας την είδηση λίγο πιο βαθιά, κόντεψα να πεθάνω στο γέλιο από το πως η νομοθεσία in the land of the free and the home of the brave είναι σα να προέρχεται από βιβλικά κατάστιχα.

Σύντομα, η ινδικής καταγωγής Purvi Patel διώκεται επειδή κατά τη διάρκεια πρόωρης γέννας στα μέσα Αυγούστου (δε δίνεται ακριβής ημερομηνία) απέβαλε και γέννησε ένα νεκρό έμβρυο. Ο τοκετός έλαβε χώρα στο σπίτι της. Πολλές γυναίκες στις ΗΠΑ που δεν έχουν τα οικονομικά μέσα να γεννήσουν σε νοσοκομείο γεννούν στα σπίτια τους, όπως τις παλιές και όχι τόσο καλές εποχές. Δεν είναι μόδα, είναι ανάγκη. Το παιδί γεννήθηκε νεκρό. Η Patel αντιμετωπίζει επίσης μέχρι και πενήντα χρόνια κάθειρξης διότι το νεκρό έμβρυο βρέθηκε σε σκουπιδοτενεκέ δίπλα στο σπίτι της, οπότε αν δεν αποδειχτεί ότι γεννήθηκε νεκρό (υπάρχει η μαρτυρία της μαμής), πάει για παραμέληση ανηλίκου και βρεφοκτονία από αμέλεια. Φυσικά οι δύο αυτές κατηγορίες είναι αντικρουόμενες μεταξύ τους και ο εισαγγελέας οφείλει να διαλέξει με ποια θα τη διώξει.

Το τραγικό είναι ότι 38 στις 50 πολιτείες έχουν νόμους κατά τις εμβρυοκτονίας. Φεμινιστικές οργανώσεις τονίζουν ότι υπάρχει μια προσπάθεια ποινικοποίησης της εγκυμοσύνης, αλλά μάλλον κάνουν λάθος. Όπως και σε όλο το debate για τις εκτρώσεις στις ΗΠΑ το ζήτημα είναι η ποινικοποίηση του γυναικείου σώματος και η μηδενική εξουσία που η γυναίκα θα μπορούσε να έχει πάνω σε αυτό. Το ακόμα πιο αστείο είναι ότι η νομοθεσίες ψηφίστηκαν με την επίφαση ότι θα βοηθήσουν τις γυναίκες και θα διώκονται οι γιατροί που κάνουν παράνομες εκτρώσεις. Επίσης (και εδώ τερματίζει) υποτίθεται ότι θα προστάτευε τη γυναίκα αν έχανε παιδί σε περίπτωση που ήταν θύμα οικογενειακής βίας. Αλλά, σε περίπτωση που δεν αποδεικνυόταν άμεση σύνδεση του ξυλοδαρμού και της αποβολής τότε κατηγορούμενη βρισκόταν η γυναίκα. Όπως και με τους γιατρούς, πάλι κατηγορείτο η γυναίκα που πήγε να κάνει την έκτρωση.

Στην πολιτεία της Indiana υπάρχει και νομολογία. Το Μάιο του 2012 μετά από δύο χρόνια δικαστικών περιπετειών, η Ταϋλανδέζικης καταγωγής Bei Bei Shuai καταδικάστηκε σε 12 χρόνια κάθειρξης επειδή έχασε το παιδί που κυοφορούσε σε μια απόπειρα αυτοκτονίας. Αυτό που αποδεικνύουν οι δύο αυτές περιπτώσεις είναι ότι υπάρχει μια προσπάθεια από τη δικαστική εξουσία στις ΗΠΑ να κατοχυρωθεί με νομολογία η ποινικοποίηση όχι μόνο των εκούσιων εκτρώσεων, αλλά και των ακούσιων. Πέρα όμως από την υπαγωγή της γυναίκας σε απλή αναπαραγωγική μηχανή, η οποία δεν μπορεί να κάνει λάθος στο λειτουργικό της ρόλο, υπάρχει και η φιλοσοφία δικαίου που επιστρέφει το νομικό πολιτισμό αιώνες πίσω.

Ας υποθέσουμε ότι το βασικό ανθρώπινο δικαίωμα είναι το δικαίωμα στη ζωή. Αυτό σημαίνει ότι η ζωή είναι εγγυημένη και η παρεμβάσεις των αρχών γίνονται θετικά για να τη διασφαλίσουν και αρνητικά για το πότε θα μπορούν να επέμβουν σε αυτήν. Το κρατικό μονοπώλιο στη βία εξασφαλίζει την εξουσία του νομοθέτη στο πότε θα μπορέσουν να αφήσουν κάποιον άνθρωπο να πεθάνει και υπό ποιες συνθήκες ώστε να μη διωχθεί ποινικά. Αυτό που αποδίδεται καλύτερα στα Αγγλικά ως “Right to live and let die”. Αφήνω τη φιλοσοφική ανάλυση της φράσης για άλλη φορά και περνάω σε αυτό που ενδιαφέρει. Εφόσον το κράτος ορίζει ποιος είναι σύννομος θάνατος και ποιος όχι, οφείλει να εφαρμόσει το νόμο υπό δύο προϋποθέσεις: 1) στο έδαφος στο οποίο έχει δικαιοδοσία και 2) στα άτομα τα οποία είναι μέλη του πληθυσμού σε αυτό το έδαφος. Ως εκ τούτου και πέρα από το τι επιτάσσουν οι επιστήμες όπως η βιολογία, για να εφαρμόσει ένα νόμο πρέπει τόσο ο θύτης όσο και το θύμα να είναι υπαρκτά πρόσωπα. Και εδώ υπάρχει ζήτημα. Μπορεί η γυναίκα να είναι υπαρκτή, αλλά το έμβρυο δεν είναι μέρος του πληθυσμού που αναγνωρίσει το κράτος. Η γυναίκα λοιπόν καταδικάζεται ότι έχει σκοτώσει ένα ‘ον’ που δεν καλύπτεται από το νομικό κώδικα, αφού οι αρχές δεν μπορούν να αναγνωρίσουν την ύπαρξή του.

Αυτά βέβαια όταν κοιτάμε τα πράγματα νομικά και όχι θρησκευτικά. Οι νόμοι αυτού του τύπου εκφράζουν τα βαθύτερα συντηρητικά θρησκευτικά συναισθήματα του Ιουδαιοχριστιανικού κατεστημένου. Οι φανατικοί των θρησκειών που σκίζονται για την ιερότητα της ζωής όταν αυτή είναι στη μήτρα της γυναίκας και μετά διατηρούν τη θανατική ποινή και σκοτώνουν τον ένα μετά τον άλλο τους θανατοποινίτες. Όπως έλεγε και ο κωμικός George Carlin, αν η ζωή βρίσκεται στο ωάριο τότε να συλλαμβάνουν τις γυναίκες μετά τη δεύτερη περίοδό τους ως serial killers. Και τους άντρες μετά τη δεύτερη μαλακία. Δεν είναι δυνατόν τόσα μωρά να πηγαίνουν χαμένα. Βέβαια οι ίδιες θρησκείες που λένε όλα αυτά για τα έμβρυα και για το πόσο ιερή είναι η ζωή και μπλα, μπλα, έχουν σκοτώσει αμέτρητους ανθρώπους στο όνομα της πίστης. Επίσης, κανένα θρησκευτικό δόγμα δεν προβλέπει νεκρώσιμη ακολουθία για τα έμβρυα που δε γεννιούνται. Τώρα πως γίνεται να σκίζεσαι ότι η γυναίκα δεν μπορεί να κάνει έκτρωση διότι σκοτώνει ένα ζωντανό «πλάσμα του Θεού» και να μην έχεις νεκρώσιμη ακολουθία για αυτό στο καταστατικό με ξεπερνά.

Η ανθρωπότητα κάνει συνεχώς βήματα προς τα πίσω όπως είχε πολύ εύστοχα προβλέψει το 2001 ο Umberto Eco. Σε λίγα χρόνια οι βιολόγοι δε θα μιλάμε πια για το θαύμα της ζωής, αλλά για το ατύχημα τηςγέννας. 

Συνεδρία 62: Αρχίζει το Ματς

Μπορεί να έχουν αρχίσει ήδη τα πρωταθλήματα Γαλλίας, Αγγλίας και χθες το Γερμανικό, αλλά για εμένα η σεζόν ξεκινά όταν ακουστεί το πρώτο σφύριγμα στην Ισπανία. Η La Liga είναι η αγάπη μου από το 1990 κιόλας και μπορεί να μην έχει τον ανταγωνισμό ή την προβολή της Premier League, αλλά όπως έλεγε και εκείνος ο οπαδός της Racing Club στο El Secreto de Sus Ojos: Το πάθος είναι πάθος.

Αναλύσεις για τις ομάδες, τις μεταγραφές και την κατάστασή τους δε νομίζω να περιμένετε να βρείτε εδώ. Υπάρχουν πολλές ιστοσελίδες που ασχολούνται με αυτά. Εδώ λέμε ιστορίες και αν τύχει κάνουμε και καμιά ανάλυση σε κάτι που σπουδάσαμε. Έτσι λοιπόν θα πάω πίσω στο 1989.

Ήμουν πέντε χρονών και ο μικρασιάτης φίλος μου προσπαθούσε απελπισμένα να με κάνει ΑΕΚ. Επειδή πήγαινα συχνά στο Μαρτινέγκο λόγω εγγύτητας και το κιτρινόμαυρο μου ήταν οικείο λόγω Εργοτέλη, ταυτιζόμουν εύκολα με το κιτρινόμαυρο που έβλεπα στην οθόνη της τηλεόρασης. Προτιμούσα όμως να κλοτσάω τη μπάλα στη βεράντα, στο δρόμο ή στην αλάνα από το να τη βλέπω. Μέχρι που κάποια στιγμή έχουμε πάει σε κάτι φίλους των γονιών μου που είχαν παιδιά λίγο μεγαλύτερα από εμένα. Ο μικρός γιος ήταν εφτά, ο μεγάλος δέκα και είχαν και μια κόρη που ήταν ακόμα τεσσάρων. Τα παιδιά έβλεπαν κάτι στην τηλεόραση που δεν ήταν ποδόσφαιρο ήταν κάτι άλλο.

Έπαιζε η Barça του προπονητή Cruyff. Κάθισα αποσβωλομένος στην οθόνη και παρακολουθούσα μια χορογραφία κινήσεων και προσπαθειών. Από εκείνο το παιχνίδι δε θυμάμαι σε πραγματικό χρόνο ούτε τον αντίπαλο, ούτε τα ονόματα των παιχτών, ούτε ποιος περιέγραφε και τι έλεγε. Δε θυμάμαι καν τι είχε μαγειρέψει η οικοδέσποινα και ήμουν και φαγανό παιδί. Αργότερα έβαλα κάτω τις ημερομηνίες και τα βρήκα όλα, αλλά δεν έχει σημασία. Ήταν η μέρα που πραγματικά ερωτεύτηκα το άθλημα.

Προσπαθώ να φέρω τον εαυτό μου σε 3D απεικόνιση της σκηνής χρόνια μετά. Καφέ υφασμάτινος καναπές στο σαλόνι, με δύο ασορτί πολυθρόνες. Ξύλινο τραπεζάκι καρυδιάς στο πλάι με λευκό σεμεδάκι, επάνω αποξηραμένα φυτά. Στο κέντρο τραπέζι κοντό, καρυδιά ξανά με τραπεζομάντηλο και η τηλεόραση σε ένα σύνθετο δίπλα στην μπαλκονόπορτα. Κάτω από την τηλεόραση βιβλία, που είναι ένα κοντράστ από μόνο του. Εγώ είμαι παγωμένος σε ένα μαξιλάρι στο πάτωμα. Θυμίζει εκείνες τις σκηνές σε κάτι ρομαντικές κομεντί αμερικάνικες που η γκόμενα βλέπει το τύπο και ο χρόνος παγώνει (νομίζω ότι λέγεται το φαινόμενο Meg Ryan).

Μεγαλώνοντας και διαβάζοντας χαίρομαι που δεν ανασκεύασα την επιλογή μου. Είμαι Barcelona επειδή τότε ανοίχτηκε μπροστά μου το άθλημα. Είμαι Barcelona και για πολλούς άλλους λόγους. Λόγους που δε μου επέτρεψαν ας πούμε να υποστηρίξω τη Milan. Έμαθα επίσης μακρυά από τη μαλακία και την καφρίλα της Ελλάδος να σέβομαι τους αντιπάλους. Διαφωνώ με τη Real Madrid αλλά δεν τη μισώ. Ίσα-ίσα που σέβομαι απεριόριστα το μεγαλύτερό μας αντίπαλο. Μόνο οι δυο μας δε φτάνει όμως. Το πρωτάθλημα ήταν πιο ωραίο όταν πχ δέκατη αγωνιστική έβλεπες σε διαφορά 2 πόντων Barcelona, Valencia, Real Madrid, La Coruña & Betis (2000).

Ευχαριστώ τον Cholo Simeone που έβαλε ξανά την Atlético στην εξίσωση. Πλέον είμαστε μια κούρσα για τρεις, αλλά πρέπει και οι άλλοι να αρχίσουν να μας δυσκολεύουν λίγο περισσότερο. Χρειαζόμαστε τη Bilbao και τη Valencia κυρίως και τις έδρες της Ανδαλουσίας. Αυτά γιατί μόλις αρχίζει το ματς.

Συνεδρία 61: Ο Λύκος Είναι Ελεύθερος

Μέσα στα πολλά που μου έτυχαν δεν πρόλαβα να γράψω κάτι που ήθελα για το θέμα της Γάζας. Όχι πάνω στο ειδησεογραφικό του κομμάτι που δεν είναι και το νόημα νομίζω κανενός blog, ούτε για να κάνω άλλη μία κριτική στο Ισραήλ, τη Χαμάς, του συμμάχους του Ισραήλ, τις ΗΠΑ ή όποιον άλλον. Εκείνο που μου κάνει εντύπωση είναι η ευκολία που χρησιμοποιούνται και αναπαράγονται έννοιες όπως η γενοκτονία, ή η εθνοκάθαρση. Φυσικά ο οποιοσδήποτε μπορεί να βλέπει το γεγονός να εξελίσσεται και να το κρίνει, μόνο που μερικές λέξεις, όσο και αν προσπαθούν δημοσιογράφοι και social media να τις ορίσουν όπως γουστάρουν, σε συγκεκριμένα πλαίσια, σημαίνουν συγκεκριμένα πράγματα.

Μιαν αρχική παρατήρηση είναι ότι δεν υπάρχει κανένας διεθνώς αποδεκτός ορισμός της γενοκτονίας. Στον ΟΗΕ δεν έχουν καταλήξει οπότε ο ορισμός που υπάρχει είναι ακαδημαϊκός, και θα επανέλθω σε λίγο σε αυτόν. Αντίθετα, υπάρχει ορισμός της εθνοκάθαρσης η οποία ορίζεται ως μια προμελετημένη, ευρείας κλίμακας εκκαθάριση ενός πληθυσμού με κριτήριο την εθνότητά του, ή μιας εθνικής ομάδας από το έδαφος όπου διαμένει με σκοπό την κατάληψη αυτού του εδάφους από το θύτη. Η γενοκτονία είναι, σύμφωνα με τους ακαδημαϊκούς, η ίδια βιομηχανική και σχεδιασμένη εξόντωση ενός εθνικού πληθυσμού, χωρίς να μπαίνει το κριτήριο του εδάφους. Η εθνοκάθαρση αποτελεί έγκλημα πολέμου. Βάσει διεθνούς δικαίου ανήκει στα erga omnes, δηλαδή στους κανόνες που δεσμεύουν τα κράτη είτε έχουν υπογράψει τις σχετικές συνθήκες, είτε όχι. Αν κάποιος κριθεί ένοχος διάπραξης εθνοκάθαρσης παραπέμπεται στη Χάγη. Για να γίνει αυτό χρειάζεται απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, οπότε γίνεται αντιληπτό ότι συγκεκριμένα κράτη έχουν ασυλία.

Όμως δυστυχώς τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Μερικοί ακαδημαϊκοί που ασχολούνται με το ζήτημα της εθνοτικής βίας (Rodgers Brubaker, David Laitin, Barry Posen, James Fearon, Michael Mann) γυρνάνε το θέμα της εθνοκάθαρσης ένα βήμα πίσω. Ξεκινάμε από μια βασική αρχή, εθνοκάθαρση είναι η απογύμνωση ενός πληθυσμού από τα εθνοτικά του χαρακτηριστικά. Ο πληθυσμός μπορεί να είναι μικρός ή μεγάλος (μίκρο-ομάδες και μάκρο-ομάδες). Αυτό μπορεί να γίνει βίαια, μπορεί όμως και όχι. Για παράδειγμα, οι αφομοιωτικές πρακτικές μεταναστευτικών κρατών όπως οι ΗΠΑ, όπου οι διάφοροι Έλληνες, Ιταλοί, Βρετανοί, Ιρλανδοί, Τσέχοι, Γερμανοί, κτλ το πολύ σε δύο γενιές αφομοιώνονται από το χωνευτήρι και μετατρέπονται σε Αμερικανούς, είναι μια μορφή εθνοκάθαρσης. Αφαιρείται με σχέδιο από την κεντρική εξουσία η εθνοτική τους ταυτότητα και μετατρέπονται με μέλη-πολίτες του έθνους-κράτους στο οποίο πλέον διαβιούν.

Ένα δεύτερο επίπεδο είναι εκείνο της καταπίεσης κάποιον εθνοτήτων από την αρχή. Η αστυνομικής λογικής ομοιογενοποίηση της Σοβιετικής Ένωσης είναι μία τέτοια περίπτωση. Δεν υπήρχαν Ουκρανοί, Ρώσοι, Γεωργιανοί, κτλ, αλλά Σοβιετικοί. Η κεντρική διοίκηση μέσω του κόμματος και της αστυνομίας ήλεγχε την εξέλιξη του κάθε πολίτη και το τι «έπρεπε» να νιώθει ότι είναι. Σε τρίτο επίπεδο πηγαίνουμε στην καταστολή. Στην Ισπανία του Franco η απαγόρευση των Καταλανικών, των Βάσκικων και των Γαλιθιάνικων ήταν μια προσπάθεια εθνοκάθαρσης. Ο Generalísimo δεν πήγε να εξοντώσει αυτές τις τρεις εθνικές κοινότητες, αλλά επιδίωξε να τους αφαιρέσει τα διακριτά στοιχεία εκείνα που τους έκαναν να διαφοροποιούνται από τους υπόλοιπους Ισπανούς. Σε πέμπτο επίπεδο περνάμε στις μετακινήσεις πληθυσμών όπως αυτές συνέβησαν στο τέλος του Ά Παγκοσμίου Πολέμου.

Τέλος, είναι οι περιστάσεις κατά τις οποίες υπάρχουν μαζικοί, σχεδιασμένοι, προμελετημένοι θάνατοι. Η Ρουάντα αποτελεί το πιο ακραίο και συνάμα τραγικό παράδειγμα της έκτασης που μπορεί να πάρει το ανθρώπινο μίσος, αλλά αυτό ήταν γενοκτονία (κατά γενική συμφωνία όλων των πλευρών). Η περίπτωση της Βοσνίας ακόμα συζητείται, διότι υπήρχαν εδαφικές διεκδικήσεις από την ομάδα που ξεκίνησε τις επιθέσεις. Αντίθετα, τυπική περίπτωση βίαιης εθνοκάθαρσης είναι η Μικρασιατική καταστροφή. Εκεί εκτοπίστηκε ο ελληνικός πληθυσμός από μέρη όπου ζούσε από την εποχή του Ομήρου για να επιτευχθεί εθνική ομοιογένεια. Οι Έλληνες της Μικράς Ασίας εκδιώχθηκαν από ένα έθνος-κράτος υπό κατασκευή ενώ είχαν ζήσει εκεί (με όλες τις αντιρρήσεις βέβαια για τη γραμμική συνέχεια αυτού του πληθυσμού και τη σχέση του με τους Ίωνες και τους Αιολούς της αρχαίας περιόδου να στέκουν) 2.500 χρόνια υπό αμέτρητες αυτοκρατορίες.

Στο διαταύτα. Κατά τη γνώμη μου το Ισραήλ με τις επαναλαμβανόμενες επιθέσεις στη Γάζα δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι κάνει γενοκτονία για δύο λόγους: 1) έχει σχέδιο νέων εποικισμών, 2) δεν προσπαθεί να εξοντώσει Παλαιστινίους εκτός Γάζας. Αν έκανε γενοκτονία θα εξαπέλυε επιθέσεις και στη Δυτική όχθη. Το ενδιαφέρει το έδαφος και χρησιμοποιεί διάφορες ανεδαφικές προφάσεις για να συνεχίσει τις επιθέσεις. Αυτό όμως που κάνει μπορεί κάλλιστα να θεωρηθεί εθνοκάθαρση, διότι διώκει ένα συγκεκριμένο πληθυσμό από ένα δεδομένο χώρο. Όχι αφηρημένα τον πληθυσμό, όχι σε οποιοδήποτε χώρο. Παραμένει έγκλημα πολέμου, αλλά ποιος θα διώξει ποιον σε ένα σύστημα που οι ισχυροί και οι φίλοι τους προστατεύονται μεταξύ τους. Α, και για εγκλήματα πολέμου κατηγορούνται φυσικά πρόσωπα, όχι κράτη. Σε κάθε περίσταση, η βία συνεχίζεται καθώς ο λύκος είναι ελεύθερος. 

Συνεδρία 60: Κάτω Απ’ το Μαξιλάρι

Η μακροσκελής απουσία μου από το blog στηρίζεται σε μιαν όχι και τόσο ευχάριστη κατάσταση. Η γιαγιά της συμβίας πέρασε διπλό εγκεφαλικό και τρέχαμε σαν παλαβοί. Παρά τα 90 της χρόνια η γριά την έβγαλε και πραγματικά εκφράζω το θαυμασμό μου για το πόσο γερή κράση μπορεί να είναι ένας οργανισμός. Πόσο μάλλον όταν μιλάμε για άνθρωπο που όσο καιρό δε δούλευε στα χωράφια και στα ζώα, δούλευε σε ξενοδοχεία ως μαγείρισσα και καθαρίστρια. Το εντυπωσιακότερο βέβαια είναι ότι έμεινε μόλις 4 μέρες στο νοσοκομείο και μετά από μόλις μια μέρα παραμονής στο σπίτι περπάτησε.

Σε αυτές τις περιστάσεις εκτάκτου ανάγκης μπορείς να παρατηρήσεις να ξεδιπλώνονται ταυτόχρονα σα δυό παράλληλες μορφές όλες οι εκφάνσεις του μεγαλείου και της κακομοιριάς της ανθρώπινης φύσης. Ο άρρωστος γίνεται ο παραμορφωτικός καθρέπτης μέσα από τον οποίο αντανακλάται ότι έχει στο μυαλό και στην ψυχή του ο κάθε συγγενής, γείτονας, ή παρατρεχάμενος. Είδα ανθρώπους να τα έχουν χαμένα και να μην ξέρουν τι να κάνουν από το αιφνίδιο του πράγματος και το σοκ που αυτό επιφέρει, άλλους πραγματικά να νοιάζονται και να βοηθούν, τις κλασσικές κουτσομπόλες που ήρθαν να δουν τι έγινε, μόνο και μόνο για να σταθούν στη μέση και να αναφωνούν ‘Τι είναι αυτό που πάθατε!’, εκείνους που ήθελαν να φύγει η γριά για να μοιραστεί η περιουσία (τι περιουσία τώρα, δυόμισι χωράφια ελιές, τέλος πάντων), και οι χειρότεροι που ήθελαν να τη βγάλει η γιαγιά αλλά να μείνει κατάκοιτη για να ταλαιπωρούνται άλλοι.

Η αλήθεια είναι ότι δεν είμαι ο πιο ευαίσθητος άνθρωπος του κόσμου. Όμως έχω σε πολύ μεγάλη εκτίμηση την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Ο παππούς μου είχε πάντα όνειρο «να φύγω ορθός παιδί μου». Και τελικά τα κατάφερε. Στα 94 του μπορούσε να αυτοεξυπηρετείται και έπινε και καμιά ρακή όταν δεν το έβλεπε η γιαγιά. Αντίθετα οι δύο γιαγιάδες μου έχουν καταπέσει. Με θλίβει αυτό που βλέπω. Το αλτσχάιμερ είναι βάναυσο πράγμα. Να μη θυμάσαι ότι έχεις ζήσει και ό,τι έχεις ζήσει. Τα παιδιά σου, τα ανίψια σου και τα εγγόνια σου γίνονται άγνωστοι επισκέπτες. Καταλήγεις να μη θυμάσαι ότι είσαι άνθρωπος: ξεχνάς να φας, να πιείς νερό, να πας τουαλέτα. Δηλώνω υπεύθυνα ότι δεν επιθυμώ να μου συμβεί και αν είχα την εποπτεία ενός τέτοιου ανθρώπου... δεν θα την είχα. Κάθε φορά που βλέπω τις γιαγιάδες μου θέλω πραγματικά να πάθουν κάτι από τη συγκίνηση και να φύγουν εκείνη τη στιγμή.

Ευτυχώς κάποιοι έχουν μεγαλύτερες αντοχές στην ανθρώπινη κατάπτωση από εμένα. Υποστηρίζουν και φροντίζουν τους ηλικιωμένους που έχουν χάσει πολλά στοιχεία από την ανθρώπινη υπόστασή τους. Ένας μπάρπας στο χωριό της μητέρας μου έλεγε μια μαντινάδα παλιά: «Χάρε σε σένα ομιλώ και τούτο μόνο άκου, όντε θαν έρθεις να με βρεις να ‘μαι του πεταμάτου». Ο γέρο-Χούλιος τα κατάφερε. Έφτασε 92 και δεν μπορούσε πια να περπατήσει, δεν έτρωγε τα μισά φαγητά, αλλά δεν είχε χάσει το μυαλό του. Μεγάλο πράγμα αυτό και ίσως η πιο τρανταχτή περίπτωση που δείχνει την υπεροχή του νου έναντι του σώματος.

Η γιαγιά της συμβίας την έβγαλε από το εγκεφαλικό. Έστριψε στη γωνία αυτού του κόσμου και έκανε αναστροφή. Και φυσικά το μεγαλείο της υποκρισίας επισκιάζει όλα τα υπόλοιπα όταν ο ασθενής βρίσκεται σε αυτήν την ηλικία. Ηδονίζομαι πραγματικά όταν βλέπω την απογοήτευση στο βλέμμα και τις εκφράσεις του προσώπου που παίρνουν εκείνοι που ήθελαν τη γιαγιά είτε νεκρή, είτε κατάκοιτη. Τώρα που προσπαθούν να δικαιολογήσουν τα αδικαιολόγητα, πάντα σε όσους δεν ήταν παρόντες στο νοσοκομείο. Image making βλάχικου επιπέδου με την ελληνική επαρχία να δίνει τα ρέστα της σε μια παρτίδα χαμένη από χέρι. Οι άλλοι που βοήθησαν ή σάστισαν είναι ικανοποιημένοι και ξέρουν, όπως ξέρει και η γριά, και αυτό είναι παραπάνω από αρκετό.

Κλείνοντας να πω και κάτι για τους γιατρούς. Η διαφορά επιπέδου, συμπεριφοράς και διάθεσης μεταξύ των γιατρών των νοσοκομείων και εκείνων των κέντρων υγείας είναι συγκλονιστική. Οι πρώτοι παρά τις 36 ώρες εφημεριών, τα απίστευτο κόσμο που έχουν και τις τεράστιες ελλείψεις σε αναλώσιμα κάνουν τη δουλειά τους όσο καλύτερα μπορούν. Φυσικά και γίνονται απότομοι όταν τους μιλάνε 15 συγγενείς ασθενών ταυτόχρονα, ναι σπάνε τα νεύρα τους όταν του λένε πως να κάνουν τη δουλειά τους και βέβαια βάζουν τους ασθενείς στη σειρά προτεραιότητας που εκείνοι έχουν αποφασίσει και όχι σε ότι τους υποδεικνύει ο κάθε συνοδός. Είδα όμως από πρώτο χέρι ότι δεν είναι υπερβολή αυτό που λέγεται ότι οι γιατροί είναι αυτοί που κρατάνε το σύστημα υγείας ακόμα όρθιο. Δεν μπορώ να πω το ίδιο για νοσοκόμες και λοιπό προσωπικό. Όπως δεν έχω λόγια να περιγράψω τους ευθυνόφοβους τύπους στα κέντρα υγείας. Σε δύο διαφορετικά που πήγα ήθελαν να διώξουν τη γιαγιά διότι α) δεν είχαν αναλώσιμα και β) για να μην τους πεθάνει εκεί και πάρουν την ευθύνη. Σε αυτό προσθέτω και τρεις (!) λάθος διαγνώσεις.

Η ζωή συνεχίζεται πάντως, όπως και τα σόου που ανεβάζει καθημερινά στον ατέρμονο θίασο της πραγματικότητας. Η μόνη μου απορία με όλους τους σκατόψυχους είναι πως κοιμούνται όταν βάζουν τόσο μίσος κάτω από το μαξιλάρι.